Yüksek riskli polip alındıktan sonra kontrol kolonoskopisi 3 yerine 5 yılda yapılabilir mi? (EPoS II)

Kısaca: 5 yıl beklemek, 3 yıla göre kanser riskini artırmadı.

Dergi: NEJM (16 Eylül 2026) · Çalışma türü: Randomize çalışma (ara analiz) · Kanser türü: Kolorektal kanser önleme · Katılımcı: 10.799 hasta

Arka plan

Kolorektal (kalın bağırsak ve rektum) kanseri dünyada en sık görülen üçüncü kanser ve kansere bağlı ölümlerde ikinci sıradadır. Türkiye’de de en sık görülen kanserler arasındadır. Yaş, ailede kolorektal kanser öyküsü, kırmızı ve işlenmiş et ağırlıklı beslenme, hareketsizlik, kilo fazlalığı, sigara ve alkol risk faktörleridir. Kolorektal kanser, taramayla önlenebilen ender kanserlerdendir: Kolonoskopide saptanıp alınan polipler kansere dönüşmeden ortadan kaldırılır. Türkiye’de 50-70 yaş arası kişilere gaitada gizli kan testi ve kolonoskopiyle tarama önerilmektedir.

Kolorektal kanserlerin büyük çoğunluğu, yıllar içinde adenom adı verilen iyi huylu poliplerden gelişir. Kolonoskopi sırasında bu poliplerin alınması kanser riskini azaltır. Büyük (10 mm ve üzeri), yüksek dereceli displazi içeren ya da çok sayıda polibi olan kişiler “yüksek riskli” kabul edilir ve kılavuzlar bu kişilerde ilk kontrol kolonoskopisinin 3 yıl sonra yapılmasını önerir.

Kolonoskopi, sağlık sistemleri için ciddi bir kaynak yüküdür ve nadir de olsa kanama ve bağırsak delinmesi gibi riskler taşır. Kontrol aralığının gereksiz yere kısa tutulması hem hastaya hem de bekleme listelerine yük getirir. EPoS (European Polyp Surveillance) çalışmaları, polip alınması sonrası kontrol aralıklarını güvenli şekilde uzatmanın mümkün olup olmadığını araştırmak için tasarlandı.

Avrupa Gastrointestinal Endoskopi Derneği (ESGE) 2020 kılavuzu, yüksek riskli adenom alınan hastalarda kontrol kolonoskopisinin 3 yıl sonra yapılmasını önerir. ABD’deki Multi-Society Task Force önerileri de benzer aralıklar tanımlar. Ancak bu önerilerin dayandığı kanıtların büyük kısmı gözlemsel çalışmalardan gelmektedir. EPoS II, bu aralığın güvenli şekilde uzatılıp uzatılamayacağını ilk kez randomize olarak test etti.

Çalışma Özeti

Yüksek riskli adenom (polip) alınan hastalarda ilk kontrol kolonoskopisini 3 yıl yerine 5 yılda yapmak, kolorektal kanser riskini artırır mı?

Sekiz Avrupa ülkesinde yürütülen, randomize bir eşdeğerlik (non-inferiority) çalışması. Hastalar 5 yıl grubuna (5.398) ya da 3 yıl grubuna (5.401) ayrıldı. Asıl sonlanım noktası 10 yıllık kanser sıklığı. Burada 5,5 yıllık ara analiz sonuçları sunuluyor.

• 5 yıllık kolorektal kanser sıklığı: 5 yıl grubunda %0,77, 3 yıl grubunda %0,82.
• Eşdeğerlik ölçütü karşılandı.
• Kolorektal kanserden ölüm: 3 hastaya karşı 2 hasta.

Kanserin tanı konduğu evre dağılımı iki grupta belirgin şekilde farklı değildi.

Sonuç olarak, ara sonuçlar, kontrol kolonoskopisini 5 yıla ertelemenin güvenli olabileceğini gösteriyor. Kesin karar için 10 yıllık sonuçlar beklenmeli. Kontrol aralığınızı doktorunuza danışın.

Kısaltmalar: HR = risk oranı (hazard ratio; 1’in altı, deney grubunda riskin daha düşük olduğunu gösterir), PFS = progresyonsuz sağkalım, GA = güven aralığı. Bu yazı, yayımlanmış bir bilimsel makalenin bilgilendirme amaçlı Türkçe özetidir; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tedavi kararları için mutlaka hekiminize danışın.