Yüksek riskli kemoterapi alan çocuklarda deksametazonsuz bulantı-kusma önleme (CIVIC POD)

Kısaca: Deksametazon yerine olanzapin kullanmak, kusmayı önlemede en az standart tedavi kadar etkiliydi.

Dergi: JCO (1 Eylül 2026 sayısı) · Çalışma türü: Faz 3 · Kanser türü: Kemoterapiye bağlı bulantı-kusma · Katılımcı: 310 çocuk ve ergen

Arka plan

Bulantı ve kusma, kemoterapinin hastalar tarafından en çok korkulan yan etkilerindendir. Kontrol edilmediğinde sıvı kaybına, beslenme bozukluğuna, yaşam kalitesinde ciddi düşüşe ve hatta tedavinin ertelenmesine ya da bırakılmasına yol açabilir. Kemoterapi ilaçları bulantı-kusma yapma potansiyellerine göre yüksek, orta, düşük ve minimal riskli olarak sınıflandırılır. Sisplatin ve antrasiklin-siklofosfamid kombinasyonu en yüksek riskli rejimler arasındadır. Son 20 yılda geliştirilen ilaçlarla bulantı-kusma büyük ölçüde önlenebilir hale geldi.

Çocuklarda kemoterapiye bağlı bulantı-kusmayı önlemek için erişkinlere benzer şekilde birden çok ilaç birlikte kullanılır. Deksametazon bu kombinasyonların temel bileşenlerinden biridir. Ancak bazı çocukluk çağı kanserlerinde (örneğin beyin tümörleri ve bazı lösemi protokollerinde) deksametazon tedavi etkisini değiştirebileceği için kullanılmak istenmez. Ayrıca uyku bozukluğu, kan şekerinde yükselme ve davranış değişiklikleri gibi yan etkileri olabilir.

Olanzapin, aslında psikiyatride kullanılan bir ilaçtır, ancak beyindeki çeşitli reseptörleri bloke ederek güçlü bir bulantı önleyici etki gösterir. Erişkinlerde yüksek riskli kemoterapide bulantı-kusmayı önleyici rejimlere eklenmesi standart hale gelmiştir. Çocuklarda ise deksametazonun yerine kullanılıp kullanılamayacağı bilinmiyordu.

Uluslararası çocukluk çağı destek tedavisi kılavuzları (POGO/COG), yüksek derecede bulantı-kusma yapan kemoterapide deksametazon, 5-HT3 antagonisti ve NK1 antagonistinden oluşan üçlü rejimi önerir. Deksametazon kullanılamayan çocuklarda olanzapin bir alternatif olarak anılır, ancak bu önerinin dayandığı kanıt sınırlıydı. CIVIC POD bu alternatifi doğrudan standart tedaviyle karşılaştırdı.

Çalışma Özeti

Yüksek derecede bulantı-kusma yapan kemoterapi alan 4-18 yaş arası çocuklarda, deksametazon yerine olanzapin içeren bir önleyici rejim aynı derecede etkili mi?

Çok merkezli, açık etiketli, randomize faz 3 eşdeğerlik (non-inferiority) çalışması. Hastalar bir kemoterapi kürü boyunca deksametazon + palonosetron + fosaprepitant (156) ya da olanzapin + palonosetron + fosaprepitant (154) grubuna ayrıldı. Birincil sonlanım noktası, kemoterapi sonrası 120 saat boyunca hiç kusmama ve kurtarma ilacına ihtiyaç duymamaydı.

• Kusmanın tamamen önlenmesi: deksametazonla %56,9, olanzapinle %63,5. Eşdeğerlik ölçütü karşılandı.
• Akut dönemde %64,2’ye karşı %68,9, geç dönemde %78,8’e karşı %79,1.
• Bulantı kontrolü iki grupta benzerdi.

Uyuklama olanzapin grubunda daha sıktı (%50,7’ye karşı %17,2).

Sonuç olarak, olanzapin içeren deksametazonsuz rejim, yüksek riskli kemoterapi alan çocuklarda kusmayı önlemede standart tedavi kadar etkili ve kortikosteroidden kaçınmak için bir seçenek.

Kısaltmalar: HR = risk oranı (hazard ratio; 1’in altı, deney grubunda riskin daha düşük olduğunu gösterir), PFS = progresyonsuz sağkalım, GA = güven aralığı. Bu yazı, yayımlanmış bir bilimsel makalenin bilgilendirme amaçlı Türkçe özetidir; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tedavi kararları için mutlaka hekiminize danışın.