Kısaca: 3 yıllık progresyonsuz sağkalım nakil kolunda %78, nakilsiz kolda %51 bulundu (HR 0,43).
Dergi: The Lancet (Ağustos 2026) · Çalışma türü: Randomize, açık etiketli faz 3 · Kanser türü: Primer santral sinir sistemi lenfoması · Katılımcı: 230 hasta
Lenfoma, lenf sisteminden gelişen kanserdir ve Hodgkin ile Hodgkin dışı olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Boyun, koltuk altı ya da kaşıkta ağrısız şişlik, ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı sık belirtilerdir. Birçok lenfoma türü modern tedavilerle iyileştirilebilir ya da uzun süre kontrol altında tutulabilir.
Primer santral sinir sistemi lenfoması (PCNSL), beyin, omurilik, göz ya da beyin zarlarında sınırlı kalan nadir ve agresif bir lenfomadır. Tedavide yüksek doz metotreksat temelli indüksiyon uygulanır, konsolidasyon tedavisinin ne olması gerektiği ise tartışmalıdır.
Primer santral sinir sistemi lenfoması beyinde yavaş gelişen kişilik ve dikkat değişiklikleri, hafıza sorunları, baş ağrısı, güçsüzlük ya da nöbetlerle ortaya çıkabilir. Görüntülemede genellikle beyinde kontrast tutan tek ya da birden fazla kitle saptanır ve tanı stereotaktik biyopsiyle konur. Kortikosteroidler lenfoma hücrelerini hızla küçültüp biyopsinin yorumlanmasını güçleştirebildiği için, mümkünse biyopsiden önce başlanmaması tercih edilir. Hastalığın yaşlı hastalarda sık görülmesi ve tüm beyne verilen radyoterapinin kalıcı bilişsel sorunlara yol açabilmesi nedeniyle, tedavi seçiminde nörotoksisite önemli bir etkendir.
Konsolidasyonda yüksek doz kemoterapi ve otolog kök hücre nakli (HCT-ASCT) uygulanabilir ya da nakil gerektirmeyen immünokemoterapi seçilebilir. MATRix/IELSG43, aynı MATRix indüksiyonundan sonra tiyotepa temelli HCT-ASCT ile nakilsiz R-DeVIC konsolidasyonunu doğrudan karşılaştıran çalışmadır.
Çalışmanın sorusu, yeni tanı PCNSL’de MATRix indüksiyonu sonrası yüksek doz kemoterapi + otolog kök hücre naklinin, nakilsiz R-DeVIC konsolidasyonuna göre progresyonsuz sağkalımı uzatıp uzatmadığıydı.
Beş Avrupa ülkesindeki 56 merkezde, bağışıklığı sağlam, 18–65 yaş (66–70 yaşta performans durumu 0–2) hastalara dört kür MATRix indüksiyonu verildi. En az kısmi yanıt alan hastalar 1’e 1 oranında iki kür R-DeVIC (115 hasta) ya da karmustin + tiyotepa ile HCT-ASCT (114 hasta) koluna randomize edildi. Toplam 368 hasta alındı, 346’sı indüksiyona başladı, 230’u randomize edildi (229 analiz). Birincil sonlanım noktası progresyonsuz sağkalımdı. Medyan takip 45,3 aydı.
Hasta başına ortalama yan etki sayısı R-DeVIC kolunda 9,3, HCT-ASCT kolunda 14,6 oldu. Konsolidasyon sonrası ölümcül ciddi yan etkiler R-DeVIC kolunda iki hastada (ikisi akut miyeloid lösemi), HCT-ASCT kolunda beş hastada (dördü enfeksiyon, biri pulmoner emboli) görüldü.
Sonuç olarak, bugüne kadarki en büyük randomize PCNSL çalışmasında yüksek doz kemoterapi + otolog kök hücre nakli, indüksiyonu tamamlayan hastalarda nakilsiz konsolidasyona göre progresyonsuz sağkalımı anlamlı biçimde iyileştirdi ve uygun (fit) hastalarda tercih edilen konsolidasyon yöntemi olarak öne çıktı. Yan etki yükü ve tedaviye bağlı ölümler nakil kolunda daha fazladır. Hasta seçimi önemlidir.
Kısaltmalar: PCNSL: primer santral sinir sistemi lenfoması; HCT-ASCT: yüksek doz kemoterapi + otolog kök hücre nakli; R-DeVIC: rituksimab, deksametazon, etoposid, ifosfamid, karboplatin; MATRix: yüksek doz metotreksat, sitarabin, tiyotepa, rituksimab; PFS: progresyonsuz sağkalım; HR: risk oranı; GA: güven aralığı. Bu yazı, yayımlanmış bilimsel bir makalenin bilgilendirme amaçlı Türkçe özetidir; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tedavi kararları için mutlaka hekiminize danışın.
Kaynak: ILLERHAUS, G., FERRERI, A.J.M., WENDLER, J. et al. High-dose chemotherapy followed by autologous stem-cell transplantation versus non-myeloablative consolidation in primary CNS lymphoma (MATRix/IELSG43): a randomised phase 3 trial. The Lancet [online]. 2026, vol. 408, no. 10554, pp. 532–544.