Prostat kanseriYeni nesil hormon tedavileriOral tedavi
Kısaca
Enzalutamid, androjen reseptörünü üç farklı noktadan bloke eden, günde bir kez alınan bir tablettir. Prostat kanserinde LHRH tedavisi ile birlikte kullanılır.
Hastalık kontrolü sürdükçe
tedavi süresi
Bu ilaç nedir?
Androjen reseptörüne bağlanarak testosteronun kanser hücrelerini uyarmasını engeller, reseptörün hücre çekirdeğine girmesini ve DNA’ya bağlanmasını da önler. Metastatik hormon duyarlı, kastrasyona dirençli ve bazı yüksek riskli nüks eden prostat kanserlerinde LHRH tedavisi ile birlikte kullanılır. bazı hastalarda dosetaksel veya talazoparib ile birleştirilir.
Enzalutamid (Xtandi), agonist etkisi olmayan saf bir androjen reseptörü sinyal inhibitörüdür. Reseptörün çekirdeğe geçişini, DNA’ya bağlanmasını ve koaktivatör mobilizasyonunu engelleyerek apoptoza ve tümör hacminde azalmaya yol açar. Onaylı endikasyonları kastrasyona dirençli prostat kanseri (metastatik veya nonmetastatik), metastatik kastrasyona duyarlı prostat kanseri ve metastaz açısından yüksek riskli biyokimyasal nüksü olan nonmetastatik kastrasyona duyarlı prostat kanseridir. HRR gen mutasyonlu metastatik kastrasyona dirençli hastalıkta talazoparib ile kombinasyonu endikasyon dışıdır. Doz ağızdan günde bir kez 160 mg’dır ve androjen deprivasyon tedavisiyle (GnRH analoğu veya bilateral orşiektomi) birlikte, progresyona veya kabul edilemez toksisiteye kadar sürdürülür. Yüksek riskli biyokimyasal nükste ADT’li veya ADT’siz verilebilir. Bu grupta 36 hafta sonunda PSA <0,2 ng/mL ise tedaviye ara verilebilir ve PSA, radikal prostatektomi sonrası ≥2 ng/mL, primer radyoterapi sonrası ≥5 ng/mL olduğunda yeniden başlanır. İlaç her gün aynı saatte, aç veya tok, yeterli suyla bütün olarak yutulur. CrCl ≥30 mL/dk olanlarda ve her derecedeki karaciğer yetmezliğinde doz ayarı gerekmez. CrCl <30 mL/dk ve diyalizde çalışılmamıştır ancak ayar gerekmesi beklenmez.
En sık yan etkiler halsizlik/yorgunluk (%24–51), sıcak basması (%13–27), sırt ağrısı, artralji, kabızlık, ishal, hipertansiyon, periferik ödem, baş dönmesi ve baş ağrısıdır. Laboratuvarda hiperglisemi (%86) ve hemoglobin düşüşü (%50) sık görülür. Ciddi riskler nöbet (<%1, yatkınlık faktörü olanlarda %2,2), posterior reversibl ensefalopati sendromu (PRES), ölümcül olabilen iskemik kalp hastalığı (%4), düşme ve kırıklar, yüz, dil, dudak veya farinks ödemiyle seyreden aşırı duyarlılık, pazarlama sonrası bildirilen ağır deri reaksiyonları (SJS/TEN, DRESS, AGEP) ve ürünün boyutuna bağlı disfaji/boğulmadır. Kırığa kadar ortanca süre yaklaşık 11 aydır, bu nedenle düşme ve kırık riski değerlendirilmeli ve kemik koruyucu ajanlar düşünülmelidir. Nöbet veya ciddi aşırı duyarlılıkta ilaç kalıcı olarak kesilir. PRES’te, grad 3–4 iskemik kalp hastalığında ve tableti ya da kapsülü yutamayan hastada tedavi sonlandırılır. Diğer grad ≥3 veya tolere edilemeyen toksisitelerde tedaviye 1 hafta ya da belirtiler grad ≤2’ye gerileyene kadar ara verilir, sonra aynı dozla veya gerekirse 120 mg ya da 80 mg ile devam edilir. Fetal zarar riski nedeniyle gebe kalabilecek partneri olan hastalar tedavi boyunca ve son dozdan sonra 3 ay etkili kontrasepsiyon kullanmalıdır.
Enzalutamid karaciğerde CYP2C8 (aktif metabolit N-desmetil enzalutamidi oluşturur) ve CYP3A4 ile metabolize edilir. Yarı ömrü uzundur (ana ilaç 5,8 gün, aktif metabolit 7,8–8,6 gün). Güçlü CYP3A4, orta düzeyde CYP2C9 ve CYP2C19 indükleyicisi ve P-gp inhibitörü olduğundan çok sayıda ilaçla etkileşir. Birçok kinaz inhibitörü, antiviral, immünsüpresif (siklosporin, takrolimus, sirolimus), kalsiyum kanal blokeri, opioid, benzodiazepin ve hormonal kontraseptifin düzeyini düşürür. Apiksaban ve rivaroksaban yerine alternatif düşünülmeli, varfarin kullananlarda INR izlenmeli, digoksin dozu %15–30 azaltılmalıdır. Enzalutamid bazı digoksin ölçümlerini de etkileyebilir. Güçlü CYP2C8 inhibitörlerinden kaçınılmalı, zorunluysa enzalutamid 80 mg’a düşürülmelidir. Güçlü CYP3A4 indükleyicileriyle birlikte kullanım zorunluysa doz 240 mg’a çıkarılır. İzlemde PSA, tam kan sayımı, karaciğer fonksiyon testleri ve kan basıncı (başlangıçta ve periyodik), iskemik kalp hastalığı, PRES ve nöbet bulguları, düşme/kırık riski, ADT sırasında yıllık kardiyovasküler risk değerlendirmesi ve tedavi uyumu yer alır.
Tedavi planı
Uygulama yolu
Kapsül veya tablet olarak, evde, günde bir kez, yemekle veya yemeksiz.
Program
Her gün; LHRH tedavisi ile birlikte sürdürülür.
Tedavi süresi
Hastalık kontrol altında kaldıkça ve yan etkiler tolere edildikçe sürdürülür.
İzlem
Tansiyon, kan sayımı, karaciğer enzimleri ve PSA düzenli kontrol edilir.
Nasıl kullanılır?
- Günde bir kez 4 kapsül veya tablet (160 mg), yemekle veya yemeksiz, her gün aynı saatte alınır.
- LHRH tedavinizi (enjeksiyon veya ameliyatla testis çıkarılması) aksatmayın.
- Tansiyon, kan sayımı ve karaciğer enzimleri düzenli kontrol edilir.
- Düşme ve kırık riski artabilir; baş dönmesi olursa dikkatli olun.
- Nöbet öykünüz varsa mutlaka doktorunuza söyleyin.
- Kullanım şekilleri: Günde bir kez 4 kapsül veya tablet; metastatik hormon duyarlı, kastrasyona dirençli ve yüksek riskli nüks hastalıkta; bazı hastalarda dosetaksel ya da talazoparib ile birlikte; yan etkilere göre doz azaltılabilir. Bu tedavinin farklı uygulama şekilleri ve birlikte kullanım seçenekleri olabilir; sizin için uygun olanı doktorunuz belirler.
Tedavi sürecinde neler olur?
İlk haftalar
Sıcak basması, yorgunluk ve cinsel istekte azalma gibi hormon etkileri başlayabilir. Enjeksiyonla başlanan ilaçlarda ilk günlerde kemik ağrısı veya idrar yapmada geçici güçlük (alevlenme) olabilir; doktorunuz bunu önleyen bir tablet verebilir.
İlk 3–6 ay
PSA ve testosteron düzeyleri kontrol edilir. Yan etkiler genellikle dengelenir; gerekirse destek tedavileri başlanır.
Aylar ve yıllar boyunca
Tedavi çoğu zaman yıllarca sürer. Kemik yoğunluğu, kan şekeri, kolesterol ve tansiyon düzenli izlenir; periyodik görüntüleme yapılır.
Tedavi boyunca
İlacı veya enjeksiyonu düzenli kullanın; belirtiler rahatsız etse bile kendiliğinizden bırakmayın.
Bu genel bir çerçevedir; tedavi süresi hastalığın evresine ve risk durumuna göre değişir.
Başlamadan önce ve uygulama rehberi
Tedaviden önce
- Tetkikler: PSA, testosteron düzeyi, kan tahlilleri, karaciğer ve böbrek fonksiyonları bakılır; gerekirse kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) ve kalp değerlendirmesi yapılır.
- İlaçlarınız: Düzenli kullandığınız tüm ilaçları (özellikle kan sulandırıcılar, kalp ve nöbet ilaçları), vitaminleri ve bitkisel ürünleri doktorunuza bildirin.
- Kalp-damar sağlığı: Tansiyonunuzu, kan şekerinizi ve kolesterolünüzü kontrol ettirin; bu tedavi bunları etkileyebilir.
- Kemik sağlığı: Kalsiyum ve D vitamini ihtiyacınızı ve düzenli egzersiz planınızı doktorunuzla konuşun.
- Doğurganlık: Çocuk sahibi olmayı düşünüyorsanız bunu tedaviden önce doktorunuza söyleyin; sperm dondurma gibi seçenekleri konuşabilirsiniz.
İlacı veya enjeksiyonu uygulama
- Enjeksiyonlar ve implantlar (ayda bir, 3 ayda bir veya 6 ayda bir) hastane veya klinikte sağlık görevlisi tarafından yapılır; takvimi aksatmayın.
- Tabletler evde, her gün aynı saatte alınır; yemekle ilişkisini bu rehberin ilgili bölümünde ve ilaç prospektüsünde kontrol edin.
- Bir tablet dozunu unutursanız aynı gün hatırlarsanız alın; ertesi gün iki katını almayın.
- Bazı ilaçlar kortizon ile birlikte kullanılır; kortizonu doktorunuza sormadan kesmeyin.
- İlacı orijinal ambalajında, oda sıcaklığında ve çocukların erişemeyeceği yerde saklayın.
Evde ilk haftalar
- Belirtileri not alın: Sıcak basması, yorgunluk, ağrı, idrar yakınmaları gibi belirtileri tarihleriyle yazın.
- Hareket: Düzenli yürüyüş ve hafif direnç egzersizi kas ve kemik kaybını azaltır, yorgunluğa iyi gelir.
- Tansiyon ve kan şekeri: Evde tansiyonunuzu ölçün; susama ve sık idrar gibi belirtilerde bildirin.
- Randevular: PSA ve kan tahlillerinizi ve enjeksiyon randevularınızı aksatmayın.
Olası yan etkiler ve neler yapabilirsiniz
Her hastada hepsi görülmez. Yan etkilerin çoğu geçicidir ve tedavi edilebilir. Yaşadığınız bir sorunu ekibinize söylemekten çekinmeyin.
Yorgunluk
Tedavi boyunca
Dinlenin; hafif egzersiz yapın.
Sıcak basması
Tedavi boyunca
Katmanlı giyinin; serin ortam.
Yüksek tansiyon
İlk aylar
Evde tansiyon ölçün; yüksekse bildirin.
Baş dönmesi, düşme ve kırık
Tedavi boyunca
Dikkatli hareket edin; kemik sağlığınızı koruyun.
Hafıza ve konsantrasyonda zayıflama
Tedavi boyunca
Ailenizle paylaşın; doktorunuza söyleyin.
Nöbet (nadir)
Tedavi sırasında
Hemen acile başvurun.
Hemen arayın veya acile başvurun
- Nöbet geçirme, bilinç bulanıklığı
- Göğüs ağrısı, çarpıntı veya ani nefes darlığı
- Düşme sonrası şiddetli ağrı veya kırık şüphesi
- Çok yüksek tansiyon veya şiddetli baş ağrısı
- Yaygın deri döküntüsü veya yüzde şişlik
Acil durumda 112’yi arayın. Tedavi gördüğünüz merkezin size verdiği acil telefon numarasını yanınızda bulundurun.
Dikkat edilecekler
- Nöbet, beyin hastalığı veya kalp hastalığı öykünüz varsa doktorunuza söyleyin.
- Varfarin, bazı nöbet ve antidepresan ilaçlarla etkileşebilir; ilaç listenizi paylaşın.
- Partneriniz gebe kalabilecek durumdaysa tedavi sırasında ve 3 ay sonrasına kadar kondom kullanın.
- Doktorunuza sormadan bırakmayın.
Günlük yaşam ve takip
Evde bakım ipuçları
- Beslenme: Dengeli beslenin; kalsiyum ve D vitamininden zengin gıdalara yer verin, şeker ve doymuş yağı azaltın. Kilonuzu kontrol altında tutmaya çalışın.
- Hareket: Haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz (hızlı yürüyüş, yüzme) ve haftada iki gün direnç egzersizi önerilir.
- Sıcak basması: Katmanlı giyinin, serin ortam seçin, kafein ve baharatlı yiyecekleri azaltın; rahatsız ediyorsa doktorunuza söyleyin.
- Sigara ve alkol: Sigarayı bırakmak ve alkolü sınırlamak kalp ve kemik sağlığını korur.
- Takviyeler ve bitkisel ürünler: Yüksek doz vitamin, antioksidan takviyeler, testosteron içeren ürünler ve sarı kantaron gibi bitkisel ürünler tedaviyi etkileyebilir. Kullanmadan önce sorun.
- Düzenli kontroller: PSA, kan tahlilleri ve kemik yoğunluğu ölçümlerini aksatmayın.
- Duygusal destek: Uzun süren hormon tedavisinde moral bozukluğu, yorgunluk ve cinsel yaşamda değişiklik olabilir; bunları doktorunuzla ve gerekirse psiko-onkoloji ekibiyle konuşmaktan çekinmeyin.
Doğurganlık, korunma ve cinsel yaşam
- Bu ilaçlar sperm üretimini ve doğurganlığı etkileyebilir; çocuk sahibi olmayı düşünüyorsanız tedaviden önce sperm dondurmayı doktorunuzla konuşun.
- Tedavi sırasında ve bitiminden sonra doktorunuzun belirttiği süre boyunca (genellikle en az 3–6 ay) partnerinizin gebe kalmaması için kondom gibi etkili bir korunma yöntemi kullanın.
- Cinsel isteğin azalması, ereksiyon sorunları ve boşalma değişiklikleri görülebilir; bunları doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin, destek ve tedavi seçenekleri vardır.
- Cinsel yaşamınızı sürdürebilirsiniz. İlk 48 saatte, ilaç kalıntısı vücut sıvılarında bulunabileceği için kondom kullanın.
- Tedavi sırasında kan veya sperm bağışı yapmayın.
Kontroller ve takip
- PSA genellikle 3–6 ayda bir, testosteron düzeyi gerektiğinde kontrol edilir.
- Kemik yoğunluğu (DEXA), kan şekeri, kolesterol ve tansiyon düzenli izlenir.
- Hastalığın değerlendirilmesi için düzenli aralıklarla görüntüleme (kemik sintigrafisi, tomografi, MR, PSMA PET gibi) planlanır.
- Yaşadığınız yan etkileri tarihleriyle not alıp her randevuya götürmeniz, ekibinize yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
Yorgunluk için ne yapabilirim?
Düzenli hafif egzersiz yorgunluğu azaltır. Aşırı yorgunlukta kan değerleri, tiroid ve diğer nedenler araştırılır; doz ayarı gerekebilir.
Bir doz veya enjeksiyonu kaçırırsam ne olur?
Tablet dozunu aynı gün hatırlarsanız alın; ertesi gün iki katını almayın. Enjeksiyon randevusunu kaçırdıysanız en kısa sürede ekibinizi arayın; yeni tarih verilir.
Yan etkiler nedeniyle tedaviyi bırakabilir miyim?
Hayır; önce doktorunuza söyleyin. Çoğu yan etki için destek tedavisi veya farklı bir ilaca geçiş mümkündür. Kendiliğinden bırakmak hastalığın kontrolünü bozabilir.
Başka ilaç, vitamin veya bitkisel ürün kullanabilir miyim?
Önce doktorunuza veya eczacınıza sorun. Bazı ilaçlar ve bitkisel ürünler bu tedavinin etkisini azaltabilir veya yan etkiyi artırabilir.
Çalışabilir ve araç kullanabilir miyim?
Çoğu hasta çalışabilir ve araç kullanabilir. Baş dönmesi, ileri yorgunluk veya görme bozukluğu varsa doktorunuza danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Doktorunuzun ve sağlık ekibinizin size özel talimatları her zaman önceliklidir. Doz ve program kişiye göre değişebilir. Bu ilacın ülkemizde kullanımı ve geri ödeme koşulları değişebilir.
Kaynaklar
- Armstrong, A. J., Szmulewitz, R. Z., Petrylak, D. P., et al. (2019). ARCHES: A randomized, phase III study of androgen deprivation therapy with enzalutamide or placebo in men with metastatic hormone-sensitive prostate cancer. Journal of Clinical Oncology, 37(32), 2974–2986. https://doi.org/10.1200/JCO.19.00799
- Astellas Pharma US. (2026). Xtandi (enzalutamide) [Prescribing information].
- Beer, T. M., Armstrong, A. J., Rathkopf, D. E., et al. (2014). Enzalutamide in metastatic prostate cancer before chemotherapy. The New England Journal of Medicine, 371(5), 424–433. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1405095
- Freedland, S. J., de Almeida Luz, M., De Giorgi, U., et al. (2023). Improved outcomes with enzalutamide in biochemically recurrent prostate cancer. The New England Journal of Medicine, 389(16), 1453–1465. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2303974
- UpToDate. (2026). Enzalutamide: Drug information. Wolters Kluwer. 10 Kasım 2026 tarihinde https://www.uptodate.com adresinden erişildi.