enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Az Bulutlu
16°C
İstanbul
16°C
Az Bulutlu
Salı Hafif Yağmurlu
17°C
Çarşamba Hafif Yağmurlu
19°C
Perşembe Az Bulutlu
19°C
Cuma Yağmurlu
20°C

5-Fluorourasil (5-FU) – kolon kanseri

​

5-Fluorourasil (5-FU) – kolon kanseri
Kolon kanseriKemoterapi (damardan)
Kısaca

5-FU, kolon ve rektum kanserinde FOLFOX, FOLFIRI ve FOLFOXIRI gibi rejimlerin temel ilacıdır. Damardan verilir; çoğu rejimde 2 gün süren, bazı tedavilerde 5 veya 7 günlük verilen,  bir pompa infüzyonu şeklindedir.

Damardan
uygulama yolu
2 haftada bir
program
46 saat pompa
süre / doz
3–6 ay / doktor
tedavi süresi

Bu ilaç nedir?

Kanser hücrelerinin DNA yapımını engelleyen bir antimetabolit ilaçtır. Kolon kanserinde ameliyat sonrası (adjuvan) ve ileri evrede, rektum kanserinde ise radyoterapiyle birlikte kullanılır. Etkisini artırmak için lökovorin ile birlikte verilir.

Tedavi planı

Uygulama yolu
Damardan; önce kısa bolus, ardından yaklaşık 46 saat süren evde taşınan pompa infüzyonu. Kalıcı damar yolu (port) gerekir.
Program
Genellikle 2 haftada bir (FOLFOX, FOLFIRI, FOLFOXIRI); bazı rejimlerde farklı.
Tedavi süresi
Ameliyat sonrası (adjuvan) FOLFOX ile genellikle 3–6 ay; ileri evrede doktorunuzun belirlediği süre.
İzlem
Her kür öncesi kan tahlili; ağız yarası ve ishal sorgulanır; gerekirse DPD testi.

Nasıl kullanılır?

  • Damardan, önce kısa bir bolus, ardından genellikle 46 saat süren bir pompa infüzyonuyla verilir; pompa evde taşınır. Bazı protokollerde tedaviden önce bir kısmı bolus yani kısa sürede verilir.
  • Pompa için kalıcı bir damar yolu (port) gerekir; pompayı doktorunuzun belirttiği zamanda hastanede söktürün.
  • Pompa çalışırken ıslatmaktan, aşırı sıcaktan ve darbeden koruyun. Eğer hortum kıvrılırsa veya akış durursa ekibi arayın.
  • Başlamadan önce gerekirse DPD enzim eksikliği testi yapılabilir. Pratik bir test değildir. Bu eksiklik ağır yan etki riskini artırır.
  • Rektum kanserinde radyoterapiyle birlikte kullanıldığında sürekli infüzyon şeklinde de verilebilir.
  • Kullanım şekilleri: FOLFOX, FOLFIRI ve FOLFOXIRI’de 2 haftada bir 46 saatlik pompa ile verilir; kapesitabin gibi ağızdan alınan seçenekler de vardır; rektum kanserinde radyoterapiyle birlikte sürekli infüzyon şeklinde de uygulanabilir. Bu ilacın başka doz, aralık ve kombinasyonlarla farklı kullanım şekilleri de olabilir; size uygun programı hastalığınıza, tahlil sonuçlarınıza ve kliniğin protokolüne göre doktorunuz belirler.

Bir kürde neler olur?

 

Gün 1 · Tedavi günü
Kan tahlili, doktor görüşmesi ve ilacın verilmesi.

 

Gün 2–4 · İlk günler
Bulantı ve yorgunluk olabilir. Bulantı önleyici ilaçlarınızı düzenli alın.

 

Gün 5–10 · Yorgunluk ve ağız yaraları
Yorgunluk, ağız yaraları, iştah ve tat değişikliği olabilir.

 

Gün 7–14 · Kan değerlerinin en düşük olduğu dönem
Enfeksiyon ve kanama riski en yüksektir. Ateşinizi takip edin.

 

Gün 14–21 · Toparlanma
Kan değerleri normale döner.

 

Gün 21 · Yeni kür
Yeni kür öncesi kan tahlili ve muayene yapılır. Değerler uygunsa bir sonraki kür verilir.

Genel bir 21 günlük döngü esas alınmıştır. Haftalık veya belirli günlerde verilen ilaçlarda döngü değişir; kan değerlerinin en düşük olduğu dönem genellikle ilaçtan 7–14 gün sonradır.

Başlamadan önce ve uygulama rehberi

Tedaviden önce
  • Tetkikler: Kan tahlilleri, böbrek ve karaciğer fonksiyonları yapılır; ilaca göre kalp (EKO, EKG) veya akciğer incelemeleri istenebilir.
  • İlaçlarınız: Düzenli kullandığınız tüm ilaçları, vitaminleri ve bitkisel ürünleri doktorunuza bildirin. Bazıları kemoterapinin etkisini veya yan etkilerini değiştirebilir.
  • Gebelik ve doğurganlık: Üreme çağındaysanız gebelik testi yapılır. Tedavi sırasında gebe kalmamalısınız. Çocuk sahibi olmayı düşünüyorsanız bunu tedaviden önce doktorunuza söyleyin.
  • Damar yolu: Gerekirse kalıcı bir damar yolu (port) takılır.
  • Diş kontrolü: Gerekli diş tedavilerinizi tedaviye başlamadan önce tamamlamanız önerilir.
  • Aşılar: Canlı virüslü aşılar tedavi sırasında yapılmaz. İğne şeklindeki (inaktif) aşıların zamanlamasını doktorunuzla planlayın.
  • Hazırlık: Saç dökülmesi olabilecek ilaçlarda peruk, bandana veya başlık seçeneklerini önceden düşünebilirsiniz. Tedavi günleri için refakatçi ve iş planı yapın.
Tedavi günü
  • Tahlil, doktor görüşmesi ve hazırlıklarla birlikte toplam süre çoğu zaman 3–5 saattir. Bir yakınınızın size eşlik etmesi iyi olur.
  • Hafif bir kahvaltı yapın, bol su için, rahat kıyafet giyin. Yanınıza ilaç listenizi alın.
  • İlaçlar sırayla verilir: önce bulantı önleyici ve gerekiyorsa ön ilaçlar, sonra kemoterapi.
  • Kolunuzda yanma, ağrı, şişlik veya kızarıklık hissederseniz hemen hemşireye söyleyin. İlaç damar dışına sızmış olabilir; erken müdahale önemlidir.
  • Eve gitmeden önce ilaçlarınızı, kullanma saatlerini ve bir sonraki randevunuzu öğrenin.
Evde ilk günler
  • Bulantı önleyici ilaçları bulantı başlamasını beklemeden, size yazılan saatlerde alın.
  • Bol sıvı için: doktorunuz kısıtlama getirmediyse günde 2–3 litre (su, bitki çayı, çorba). Bol sıvı bazı ilaçların böbrek ve mesaneye etkisini azaltır; idrarınızı tutmayın.
  • Ateşinizi ölçün: Kendinizi iyi hissetmediğinizde veya titreme olduğunda ateşinizi ölçün; 38 °C ve üzeri ise ekibi arayın.
  • İlk 48 saat: İdrar, kusmuk ve diğer vücut sıvıları ilaç kalıntısı içerebilir. Bu sıvılarla temas ederken eldiven kullanın, tuvaleti kullandıktan sonra kapağı kapatıp iki kez sifon çekin, kirlenen çamaşırları ayrı yıkayın.

Olası yan etkiler ve neler yapabilirsiniz

Her hastada hepsi görülmez. Yan etkilerin çoğu geçicidir ve tedavi edilebilir. Yaşadığınız bir sorunu ekibinize söylemekten çekinmeyin.

Ağız yaraları
5–10. günler
Yumuşak fırça; tuzlu veya bikarbonatlı gargara; baharatlı yiyeceklerden kaçının.
İshal
Tedavi boyunca
Sıvı için; ishal ilacı kullanın; artarsa ekibi arayın.
Bulantı, kusma
İlk günler
Önleyici ilaçları saatinde alın.
Kan değerlerinin düşmesi
7–14. günler
Ateşinizi izleyin.
El-ayak cildinde kızarıklık, güneş duyarlılığı
Tedavi boyunca
Güneşten korunun, nemlendirici kullanın.
Göğüs ağrısı (nadir)
Tedavi sırasında
Hemen bildirin.
Hemen arayın veya acile başvurun
  • 38 °C ve üzeri ateş ya da titreme
  • Şiddetli ishal veya yemeyi engelleyen ağız yaraları (tedaviden sonra hızlı gelişirse özellikle önemlidir)
  • Göğüs ağrısı veya çarpıntı
  • Pompa hattında sızıntı, kızarıklık, şişlik veya akışın durması
  • 24 saatten uzun süren kusma

Acil durumda 112’yi arayın. Tedavi gördüğünüz merkezin size verdiği acil telefon numarasını yanınızda bulundurun.

Dikkat edilecekler

  • Varfarin gibi kan sulandırıcı kullanıyorsanız mutlaka söyleyin.
  • Daha önce 5-FU veya kapesitabinle ağır yan etki yaşadıysanız doktorunuza bildirin.
  • Gebelikte kullanılmaz; etkili korunma kullanın. Emzirme yapılmaz.
  • Canlı virüslü aşı yapılmaz.

Günlük yaşam ve takip

Evde bakım ipuçları
  • Beslenme: Küçük ve sık öğünler yiyin. Yeterli protein alın. Çiğ veya az pişmiş et, yumurta, deniz ürünleri ve pastörize olmayan süt-peynirden kaçının. Meyve ve sebzeleri iyice yıkayın. Greyfurt ve greyfurt suyu bazı ilaçları etkileyebilir, kullanmadan önce sorun.
  • Enfeksiyondan korunma: Ellerinizi sık yıkayın, kalabalık ortamlarda maske takmayı düşünün, hasta kişilerle yakın temastan kaçının. Dişlerinizi yumuşak fırçayla fırçalayın.
  • Hareket: Hafif ve orta düzeyde yürüyüş yorgunluğa iyi gelir. Kendinizi zorlamayın.
  • Sigara ve alkol: Sigarayı bırakmak iyileşmeyi destekler. Alkol ağız yaralarını ve karaciğeri olumsuz etkileyebilir; kaçınmanız veya çok sınırlı kullanmanız önerilir.
  • Takviyeler ve bitkisel ürünler: Yüksek doz vitamin (özellikle C ve E), antioksidan takviyeler ve sarı kantaron gibi bitkisel ürünler tedaviyi etkileyebilir. Kullanmadan önce sorun.
  • Seyahat ve iş: Kısa seyahatler mümkündür. Kan değerlerinin düşük olabileceği dönemlerde uzun yolculuktan ve kalabalıktan kaçının. Çalışıp çalışamayacağınızı doktorunuzla konuşun; tedavi gününü ve sonraki 2–3 günü planlayın.
  • Duygusal destek: Kaygı, uykusuzluk ve moral bozukluğu sık görülür ve yalnız değilsiniz. Yakınlarınızla paylaşın, hastanenizin psiko-onkoloji ekibinden ve hasta derneklerinden destek isteyebilirsiniz.
Gebelik, emzirme ve cinsel yaşam
  • Tedavi sırasında gebe kalmamalısınız; bu ilaçlar bebeğe zarar verebilir. Tedavi sırasında ve bitiminden sonra doktorunuzun belirttiği süre boyunca (genellikle en az 6–12 ay) etkili bir korunma yöntemi kullanın.
  • Hormon içeren yöntemler (doğum kontrol hapı, hormonlu spiral gibi) her hasta için uygun olmayabilir; özellikle hormona duyarlı kanserlerde genellikle önerilmez. Hangi yöntemin size uygun olduğunu (bakır spiral, bariyer yöntemleri) doktorunuzla belirleyin.
  • Tedavi sırasında emzirme yapılmaz.
  • Cinsel yaşamınızı sürdürebilirsiniz. İlk 48 saatte, ilaç kalıntısı vücut sıvılarında bulunabileceği için bariyer yöntemi kullanın.
  • Çocuk sahibi olmayı düşünüyorsanız bunu tedaviden önce doktorunuza söyleyin; doğurganlığı koruma yöntemlerini (yumurta veya embriyo dondurma, bazı hastalarda yumurtalıkları koruyan hormon iğneleri) konuşabilirsiniz.
Kontroller ve takip
  • Her kürden önce kan tahlili, muayene ve yan etki değerlendirmesi yapılır. Değerler uygun değilse kür birkaç gün ertelenebilir. Bu sık görülen bir durumdur; kısa gecikmeler genellikle sorun yaratmaz ve planı doktorunuz yönetir.
  • İlaca göre gerektiğinde kalp ultrasonu, işitme testi veya görüntüleme yapılır.
  • Hastalığın değerlendirilmesi için düzenli aralıklarla görüntüleme (tomografi, MR gibi) planlanır.
  • Yaşadığınız yan etkileri (ateş, bulantı, ağız yarası gibi) tarihleriyle not alıp her randevuya götürmeniz, ekibinize yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Pompa evde nasıl taşınır?

Küçük bir çanta içinde taşınır; günlük işlerinizi yapabilirsiniz. Islanmamasına dikkat edin, yatarken yanınıza alın ve ekibin verdiği talimata uyun.

DPD testi nedir?

5-FU’yu vücuttan atan enzimin eksikliğini araştıran testtir. Eksiklik varsa ilaç dozu azaltılır veya ilaç hiç kullanılmaz. Rutinde türkiye şartlarında yapılmamaktadır. Ancak isteğe bağlı yapılabilir.  İlaç yan etkisi araştırılabilir.

Tedavi sırasında çalışabilir miyim?

Bazı hastalar çalışabilir. Tedavi gününü ve sonraki 2–3 günü dinlenmeye ayırmak iyi olur. Çalışıp çalışamayacağınızı doktorunuzla konuşun.

Araç kullanabilir miyim?

Tedavi gününde yorgunluk ve ilaçların etkisi olabileceği için bir yakınınızın sizi getirip götürmesi önerilir.

Egzersiz yapabilir miyim?

Evet. Hafif ve orta düzeyde yürüyüş gibi aktiviteler önerilir. Aşırı yorgunluk veya ateş varsa ara verin.

Kürüm ertelenirse ne olur?

Kan değerleri düşükse veya bir yan etki iyileşmediyse kür birkaç gün ertelenebilir. Bu sık görülen bir durumdur ve planı doktorunuz yönetir.


Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Doktorunuzun ve sağlık ekibinizin size özel talimatları her zaman önceliklidir. Doz ve program kişiye göre değişebilir. Bu ilacın ülkemizde kullanımı ve geri ödeme koşulları değişebilir.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.