Kandan çoklu kanser erken tanı testi ileri evre kanser oranını azaltmadı (NHS-Galleri)

Kısaca: 3 tarama turu sonunda evre III-IV kanser oranında anlamlı fark çıkmadı.

Dergi: NEJM (8 Ekim 2026) · Çalışma türü: Randomize kontrollü tarama çalışması · Kanser türü: Kanser taraması · Katılımcı: 142.250 kişi

Arka plan

Dünyada her yıl yaklaşık 20 milyon kişiye kanser tanısı konuyor ve yaklaşık 10 milyon kişi kanser nedeniyle hayatını kaybediyor. Kanserin erken evrede yakalanması tedavi başarısını belirgin şekilde artırır. Ancak bir tarama testinin işe yaradığını söyleyebilmek için yalnızca daha fazla kanser bulması yetmez. Kansere bağlı ölümleri ya da ileri evrede yakalanan kanser sayısını azaltması gerekir. Gereksiz tetkikler, yanlış alarmlar ve aşırı tanı da taramanın olası zararları arasındadır.

Kanserin erken evrede yakalanması tedavi başarısını belirgin şekilde artırır. Ancak bugün etkinliği kanıtlanmış tarama programları yalnızca birkaç kanser türü için vardır: meme (mamografi), rahim ağzı (smear/HPV testi), kolorektal (gaitada gizli kan testi, kolonoskopi) ve bazı ülkelerde akciğer (düşük doz BT). Pankreas, yumurtalık ve mide gibi birçok kanser çoğunlukla ileri evrede fark edilir.

Galleri testi, kandaki tümör kaynaklı serbest DNA parçalarının metilasyon örüntülerini inceleyerek tek bir kan örneğinden çok sayıda kanser türünü yakalamayı ve kanserin vücudun neresinden kaynaklandığını tahmin etmeyi amaçlar. İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) bu testi, ülke çapında kullanmaya karar vermeden önce yaklaşık 140 bin kişiyle randomize bir çalışmada denedi. Bu tür testlerin gerçekten ölüm ya da ileri evre kanser sayısını azaltıp azaltmadığı, tarama alanının en önemli sorularından biridir.

Mevcut kılavuzlar (ör. ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü – USPSTF ve Avrupa Konseyi kanser tarama önerileri) yalnızca meme, rahim ağzı, kolorektal ve risk grubundaki kişilerde akciğer kanseri taramasını önerir. Kandan çoklu kanser erken tanı testleri ise hiçbir büyük kılavuzda önerilmemektedir, çünkü ölüm oranını ya da ileri evre kanser sayısını azalttıkları kanıtlanmamıştır. İngiltere NHS, bu testi ulusal programa almadan önce kanıt üretmek için bu çalışmayı başlattı.

Çalışma Özeti

50-77 yaş arasındaki kişilerde, olağan bakıma eklenen kandan çoklu kanser erken tanı testi (Galleri) ileri evrede tanı konan kanser sayısını azaltır mı?

İngiltere’de yürütülen randomize kontrollü çalışma. Katılımcıların kanı 3 yıl boyunca yılda bir alındı. Müdahale grubunda (71.122 kişi) kan test edildi, kontrol grubunda (71.128 kişi) yalnızca saklandı. Birincil sonlanım noktası, önceden belirlenen 12 kanser türünde evre III-IV kanser sıklığıydı.

• Evre III-IV kanser sıklığı iki grupta farklı değildi (oran 1,03; p=0,63).
• Evre IV kanserde oran 0,86’ydı (%95 GA 0,74-1,00). Sınırda bir eğilim var ama kesin değil.

Katılımcıların %1’inden azında çalışmaya bağlı yan etki görüldü, hiçbiri ciddi değildi.

Sonuç olarak, kandan çoklu kanser taraması şimdilik ileri evre kanser tanısını azalttığını göstermedi. Araştırmacılar daha uzun takibin gerektiğini vurguluyor. Bu testler mevcut tarama programlarının yerini almamalı.

Kısaltmalar: HR = risk oranı (hazard ratio; 1’in altı, deney grubunda riskin daha düşük olduğunu gösterir), PFS = progresyonsuz sağkalım, GA = güven aralığı. Bu yazı, yayımlanmış bir bilimsel makalenin bilgilendirme amaçlı Türkçe özetidir; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tedavi kararları için mutlaka hekiminize danışın.