Hormon tedavisi alan prostat kanseri hastalarında egzersiz ve beslenme programı (STAMINA)

Kısaca: Denetimli egzersiz + diyet danışmanlığı yaşam kalitesini ve yorgunluğu iyileştirdi.

Dergi: Lancet Oncology (4 Eylül 2026) · Çalışma türü: Randomize çalışma · Kanser türü: Prostat kanseri · Katılımcı: 700 hasta

Arka plan

Prostat kanseri, dünyada erkeklerde en sık görülen ikinci kanserdir ve Türkiye’de de erkeklerde en sık görülen kanserler arasındadır. Yaşla birlikte sıklığı belirgin şekilde artar. Ailede prostat kanseri öyküsü ve BRCA2 gibi kalıtsal gen değişiklikleri riski artırır. Birçok hastada yavaş seyirlidir, ancak yüksek riskli tümörler hızla yayılabilir. Tedavi hastalığın riskine göre aktif izlemden ameliyata, radyoterapiye ve hormon tedavisine kadar geniş bir yelpazede planlanır.

Androjen baskılama tedavisi (ADT), prostat kanserinin büyümesini sağlayan erkeklik hormonlarını baskılayan ve prostat kanseri tedavisinin temel taşlarından biri olan bir tedavidir. Ancak uzun süreli kullanımda yorgunluk, kas kaybı, kilo alımı, kemik erimesi, şeker ve kalp-damar hastalığı riskinde artış ile yaşam kalitesinde düşüşe yol açabilir.

Egzersizin bu yan etkileri azaltabileceğine dair güçlü kanıtlar olmasına rağmen, egzersiz programları rutin bakımın bir parçası haline gelememiştir. STAMINA çalışması, İngiltere’de NHS hastanelerinde uygulanabilecek, haftada iki kez denetimli egzersiz ve beslenme danışmanlığından oluşan bir programın gerçek dünya koşullarında işe yarayıp yaramadığını test etti.

NCCN, EAU ve ASCO kılavuzları, androjen baskılama tedavisi alan prostat kanseri hastalarında düzenli fiziksel aktiviteyi ve kemik, kalp-damar sağlığının izlenmesini önerir. Ancak bu öneriler genellikle genel düzeyde kalır ve yapılandırılmış, denetimli egzersiz programları hastalara nadiren sunulur. STAMINA, bu önerinin gerçek bir sağlık sisteminde uygulanabilir bir programa dönüştürülüp dönüştürülemeyeceğini test etti.

Çalışma Özeti

Androjen baskılama tedavisi alan prostat kanseri hastalarında denetimli egzersiz ve beslenme danışmanlığı yan etkileri azaltır mı?

İngiltere’de yürütülen çok merkezli randomize çalışma. Hastalar STAMINA yaşam tarzı programı (389) ya da optimize edilmiş olağan bakım (311) grubuna ayrıldı. Medyan yaş 71,6.

• Prostat kanserine özgü yaşam kalitesi skoru (FACT-P): +4,5 puan (p=0,0004).
• Yorgunluk skoru (FACIT-F): +1,9 puan (p=0,0068).

Programa bağlı 3 ciddi yan etki görüldü, tüm hastalar iyileşti.

Sonuç olarak, hormon tedavisi alan prostat kanseri hastalarına denetimli egzersiz ve diyet programı önerilmesi için güçlü bir kanıt. Program İngiltere’de sağlık sistemine uygulanabilir bulundu.

Kısaltmalar: HR = risk oranı (hazard ratio; 1’in altı, deney grubunda riskin daha düşük olduğunu gösterir), PFS = progresyonsuz sağkalım, GA = güven aralığı. Bu yazı, yayımlanmış bir bilimsel makalenin bilgilendirme amaçlı Türkçe özetidir; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tedavi kararları için mutlaka hekiminize danışın.