Yüksek riskli prostat kanserinde ameliyat öncesi ve sonrası apalutamid + ADT, yalnızca ameliyata üstün geldi (PROTEUS alt çalışması)

Kısaca: ESMO 2026’da sunulan PROTEUS alt çalışmasında, metastazı olmayan yüksek riskli prostat kanserinde ameliyat öncesi ve sonrası uygulanan apalutamid + ADT, yalnızca ameliyata göre olaysız sağkalım riskini yaklaşık %62 azalttı.

Haber türü: Kongre sunumu (ESMO 2026, LBA53) · Çalışma türü: Randomize faz 3 çalışmanın önceden belirlenmiş, açık etiketli alt çalışması · Kanser türü: Ameliyat adayı, metastazsız yüksek riskli lokalize ya da lokal ileri prostat kanseri · Katılımcı: 408 hasta

Arka plan

Prostat kanseri erkeklerde en sık görülen kanserlerden biridir ve görülme sıklığı yaşla birlikte artar. Hastaların çoğu, kan PSA testi ya da muayene sırasında hastalık henüz prostatla sınırlıyken tanı alır. Erken evredeki birçok tümör yavaş seyreder. Ancak tümörün yüksek dereceli olması, PSA’nın çok yüksek olması ya da prostat dışına taşması gibi özellikler hastalığın ileride yinelemesi veya yayılması riskinin yüksek olduğunu gösterir.

Yüksek riskli, metastazsız prostat kanserinde standart tedavilerden biri, prostatın ve gerektiğinde çevre lenf bezlerinin ameliyatla çıkarılmasıdır (radikal prostatektomi ve pelvik lenf nodu diseksiyonu). Bu hastaların önemli bir bölümünde ameliyattan sonra PSA yeniden yükselir ya da hastalık nüksedebilir, bu durumda ek radyoterapi ve hormon tedavisi gerekir.

Apalutamid, androjen reseptörünü bloke eden yeni nesil bir hormon tedavisi ilacıdır. PROTEUS çalışmasının ana bölümünde, ameliyat öncesi ve sonrası apalutamidin ADT’ye eklenmesinin, ADT + plasebo uygulamasına göre daha iyi sonuç verdiği gösterilmişti. Ana sonuçlar New England Journal of Medicine‘de yayımlandı. Alt çalışmanın sorusu ise farklıydı: bu yoğun ameliyat öncesi-sonrası tedavi, doğrudan yalnızca ameliyat olmakla kıyaslandığında nasıl bir fark yaratıyor?

Güncel kılavuzlar yüksek riskli lokalize prostat kanserinde cerrahi ile radyoterapi + hormon tedavisini eşdeğer birincil seçenekler olarak değerlendirir. Ameliyat öncesi sistemik tedavinin rolü hâlâ araştırma konusudur; bu nedenle PROTEUS verileri dikkatle izlenmektedir.

Çalışma Özeti

Alt çalışmanın sorusu, ameliyat öncesi ve sonrası apalutamid + ADT’nin, hemen yapılan radikal prostatektomi ve pelvik lenf nodu diseksiyonuna göre olaysız sağkalımı iyileştirip iyileştirmediğiydi.

Alt çalışmaya toplam 408 hasta dahil edildi ve 1’e 3 oranında randomize edildi: 102 hasta açık etiketli apalutamid (günde 240 mg) ile birlikte altı kür ADT’yi ameliyat öncesi ve sonrası aldı, 306 hasta yalnızca ameliyat oldu. Birincil sonlanım noktası olaysız sağkalımdı (biyokimyasal başarısızlık, bölgesel nüks, uzak metastaz ya da ölümden hangisi önce olursa). Medyan takip süresi 37,8 ay oldu. Sonuçları Alberto Briganti sundu.

• Olaysız sağkalım: sistemik tedavi kolunda medyan değere ulaşılmadı, yalnızca ameliyat kolunda 19,1 aydı (HR 0,38; %95 GA: 0,26–0,55; p < 0,0001).
• Metastazsız sağkalım: apalutamid kolu lehine HR 0,49 (%95 GA: 0,26–0,90).
• Üç yıl içinde sonraki tedaviye ihtiyaç duyma oranı %35’e karşı %68 oldu (HR 0,29; %95 GA: 0,20–0,43).
• Genel sağkalım verisi kaynak haberde belirtilmemiştir.

Derece 3–4 yan etkiler ek sistemik tedavi alan grupta %30,8, yalnızca ameliyat grubunda %21,7 oldu. Araştırmacılar yan etkilerin önceki bildirimlerle uyumlu olduğunu söyledi. Yan etki türlerinin ayrıntıları kaynak haberde yer almıyor.

PROTEUS’un baş araştırmacılarından Mary-Ellen Taplin, alt çalışmanın ana çalışmayı güçlendirdiğini ve ameliyata ve sistemik tedaviye uygun hastalarda ameliyatla birlikte apalutamid + ADT’nin olası bir tercih edilen tedavi olabileceğini söyledi.

Sonuç olarak, PROTEUS alt çalışması yüksek riskli metastazsız prostat kanserinde ameliyat öncesi ve sonrası apalutamid + ADT’nin yalnızca ameliyata göre olaysız sağkalımı ve sonraki tedavi ihtiyacını belirgin biçimde azalttığını gösterdi. Yine de kolların eşit büyüklükte olmaması (102 ve 306 hasta), apalutamid kolunun açık etiketli olması, medyan takibin 37,8 ay ile sınırlı kalması ve genel sağkalım verisinin bulunmaması dikkate alınmalıdır. Çalışma bir kongre sunumudur ve Johnson & Johnson tarafından desteklenmiştir.

Kısaltmalar: ADT: androjen baskılama tedavisi; EFS: olaysız sağkalım; MFS: metastazsız sağkalım; HR: risk oranı; GA: güven aralığı; PLND: pelvik lenf nodu diseksiyonu; ESMO: Avrupa Tıbbi Onkoloji Derneği; NEJM: New England Journal of Medicine. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez; tedavi kararları için hekiminize danışın.